De verkiezingen komen er weer aan. Op 22 november mogen we naar de stembus. Door de val van Rutte IV zijn de verkiezingen eerder dan gepland. Waar er tijdens de vorige verkiezingen nieuw leiderschap werd beloofd, lijkt dat er deze keer daadwerkelijk van te komen. Dat komt enerzijds doordat de leiders van de afgelopen jaren massaal het stokje doorgeven en anderzijds doordat nieuwe leiders een behoorlijk aantal zetels bij de gevestigde partijen lijken weg te halen. Je stem is daardoor belangrijker dan ooit. Maar aan wie moet je hem geven? In deze Alpha Insights gaan we daar verder op in.

We kunnen (en willen) niet elk onderdeel uit de verschillende verkiezingsprogramma’s beoordelen. Veel standpunten zijn persoonlijk en kunnen we niet voor jullie invullen. We hebben niet de kennis en expertise om uitspraken te doen over de zorg, defensie of de landbouw. Daarom richten we ons op punten die belangrijk zijn voor ons, als aanhangers van decentrale technologieën. Denk hierbij aan bitcoin en andere cryptovaluta, maar ook aan encryptie, privacy en opensourcesoftware. Natuurlijk kijken we ook naar de financiële plannen en voorgestelde begroting van de verschillende partijen.

Om deze Insights behapbaar te houden, zoomen we hoofdzakelijk in op de (concept) verkiezingsprogramma’s van de grootste partijen in de peilingen. Op dit moment zijn dat de VVD, Nieuw Sociaal Contract, GroenLinks/Partij van de Arbeid, Partij voor de Vrijheid en Boer Burger Beweging. Helaas heeft NSC op dit moment nog geen verkiezingsprogramma. Daarom hebben we de zesde partij in de peilingen, de Partij voor de Dieren, toegevoegd aan dit artikel. Als het verkiezingsprogramma van NSC beschikbaar is, komen we daar uiteraard op terug.

We hebben alle verkiezingsprogramma’s doorgenomen. Dat doen we op twee manieren: via zoekwoorden en door het integraal te lezen. Door altijd dezelfde zoekwoorden te gebruiken, kunnen we de programma’s van de verschillende partijen goed met elkaar vergelijken en door de programma’s integraal te lezen kunnen we uitleg geven over de context waarin de zoekwoorden terugkomen. De verkiezingsprogramma’s kan je hier terugvinden.

VVD: Veiligheid belangrijker dan privacy en terug naar begrotingsdiscipline

We beginnen bij de grootste partij in de huidige Tweede Kamer en in de peilingen. In het verkiezingsprogramma van de VVD komen de woorden bitcoin en cryptocurrency welgeteld nul keer voor. Ook andere vormen van geld worden niet genoemd. Zowel contant geld als de digitale euro hebben blijkbaar niet voldoende prioriteit voor de VVD. In tegenstelling tot cryptocurrency worden andere digitale innovaties wel genoemd. Start- en scale-ups moeten gestimuleerd worden, in heel Nederland moet snel internet aangelegd worden en er moet flink ingezet worden op het doorontwikkelen van kunstmatige intelligentie (pagina 39).

De VVD is een van de partijen die vindt dat de EU-lidstaten en -instituten de afgelopen jaren te veel hebben uitgegeven. We moeten daarom met zijn allen terug naar een betere naleving van de begroting. Dat geldt niet alleen voor de EU, maar ook voor Nederland zelf. De VVD merkt op dat, mede door de stijgende rente, het begrotingstekort flink gaat oplopen. De oplossing: flink bezuinigen en beter kijken naar de noodzakelijkheid van de uitgaven van de overheid. Vergrijzing, een ander groeiend probleem, wordt een enkele keer in de context van de zorg genoemd.

Privacy en de VVD is een interessante combinatie. Ook in dit verkiezingsprogramma komt een duidelijke lijn naar voren. Privacy is belangrijk, maar de veiligheid van onze burgers en het beschermen van het landsbelang zijn nog belangrijker. De zin ‘wanneer privacy in de weg staat…’ komt meerdere malen voor in het programma. Publieke organisaties moeten persoonlijke informatie beter met elkaar kunnen delen (pagina 23), gezondheidsgegevens moeten makkelijker deelbaar zijn (pagina 66) en er moeten meer camera’s komen om criminaliteit tegen te gaan (pagina 23, 48, 74). Termen als encryptie en opensourcesoftware komen niet terug in het programma van de VVD.

GL/PvdA: Innovatieve oplossingen voor het energienet en een veilige digitale wereld met privacy

De volgende partij die we bespreken is de samensmelting van GroenLinks en de Partij van de Arbeid. Samen zijn ze in de peilingen goed voor zo’n 25 zetels. We beginnen meteen met een opvallende observatie: het woord cryptocurrency komt één keer terug in het programma! Helaas is dat in een negatieve context. Men wil het energieverbruik van het minen van cryptomunten aan banden leggen (pagina 69). Dit staat overigens haaks op het initiatief om in te zetten op innovatieve oplossingen om het overbelaste elektriciteitsnet te ontzien (pagina 22). bitcoinmining zou daar namelijk, volgens ons, uitermate geschikt voor zijn.

Dit is niet de enige keer dat digitaal geld genoemd wordt. GL/PvdA wil de digitale euro invoeren, met als voornaamste reden de afhankelijkheid van commerciële banken te verminderen. Contant geld moet blijven (pagina 28). Het begrotingsbeleid zelf staat haaks op die van de VVD. GL/PvdA zegt te kijken naar de lange termijn en niet naar het begrotingssaldo op de korte termijn (pagina 88). Nu investeren zorgt op lange termijn voor meer economische voorspoed, aldus GL/PvdA.

Interessant is dat er in het verkiezingsprogramma een heel hoofdstuk gewijd is aan de “digitale wereld”. In dat hoofdstuk staan best een aantal toffe initiatieven. Zo wil de partij democratisering van soft- en hardware bevorderen door middels aanbestedingen en subsidies het gebruik van opensourcesoftware te stimuleren (pagina 69). Daarnaast moet het recht op end-to-end encryptie vastgelegd worden (pagina 70). Terrorisme bestrijden moet gebeuren middels gerichte surveillance in plaats van het massaal volgen van burgers (pagina 70). Om dit alles in goede banen te leiden krijgt de toezichthouder een hoger budget (pagina 69).

PVV: Lagere belasting, betere zorg en terug naar hoe het was

Over de PVV kunnen we kort zijn: (digitaal) geld, innovatie, begrotingsbeleid en privacy worden niet benoemd. Er is één hoofdstuk gewijd aan de financiën (pagina 45). De PVV belooft een lastenverlaging en een verhoging van het minimumloon. Dat willen ze onder andere betalen door het belasten van de hoge winsten van commerciële banken. De rest van het verkiezingsprogramma staat in het teken van defensie, immigratie, zorg, boeren en onderwijs. Allemaal onderwerpen die voor deze Insights ongeschikt zijn.

BBB: Digitale & financiële educatie en stoppen met geld printen

Door naar de andere new kid on the block. De BoerBurgerBeweging pakt het serieus aan met een verkiezingsprogramma van 128 pagina’s. Toch is er geen ruimte voor bitcoin of cryptocurrency. Gelukkig zijn er voldoende andere aanknopingspunten. Zo is de BBB één van de weinige partijen die pleiten voor het transparanter maken van het beleid van de ECB. Daarnaast moet de ECB haar beleid beter en frequenter verantwoorden (pagina 52). Daar gaan ze later nog dieper op in. Het bijdrukken van geld om de rente laag te houden heeft grote nadelige effecten gehad op de beheersing van de inflatie, aldus BBB. Ze halen hier zelfs de brandbrief van Klaas Knot (DNB) aan, waarin hij waarschuwt voor grote tekorten bij DNB (pagina 111).

De BBB is ook de meest uitgesproken partij over contant geld. Ze wijden er een compleet hoofdstuk aan. De burger moet in staat zijn om transacties met contant geld te verrichten, zonder extra controle van de overheid en financiële sector (pagina 55). Deze lijn trekt de partij door in het hoofdstuk over digitalisering en technologie. Zo wil men de ontwikkeling van opensourcesoftware stimuleren, een verplicht digitaal paspoort dwarsbomen en de privacy van burgers waarborgen (pagina 84). Daarnaast moeten jongeren beter worden voorbereid op de gevaren van de digitale wereld. De BBB wil datageletterdheid onderdeel maken van onderwijs op alle niveaus (pagina 78).

PvdD: een overheid die privacy respecteert

De laatste partij waarvan we het verkiezingsprogramma onder de loep nemen is de Partij voor de Dieren. Met acht zetels in de peilingen is dit de zesde partij op dit moment. De PvdD is samen met GL/PvdA de enige partij die het heeft over cryptocurrency. En net als bij die andere partij gebeurt dat in de context van het energieverbruik van cryptominers. Cryptominers zijn volgens de partij geen onderdeel van een duurzame samenleving en mogen dus geen gebruik maken van het elektriciteitsnet (pagina 6). Over het geldstelsel zelf worden wel voldoende standpunten ingebracht. Zo moet de rol van commerciële banken ingeperkt worden en moet de toegang tot contant geld gewaarborgd worden (pagina 48).

Van alle partijen is de PvdD het meest uitgesproken over het recht op (digitale) privacy van de burger. Burgers hebben recht op een vrij internet zonder filters (pagina 80), de overheid gaat open standaarden en opensourcesoftware stimuleren en waar mogelijk gebruiken (pagina 81) en de end-to-end encryptie blijft in stand (pagina 81). Niet alleen bedrijven moeten zich van de PvdD aan strengere privacy regels houden, ook de overheid moet dat. Inlichtingendiensten moeten beter gecontroleerd worden, de sleepwet moet ingetrokken worden en de inzet van camera’s met gezichtsherkenningssoftware worden niet toegestaan in de openbare ruimte (pagina 82, 83).

Wat wil de rest?

Er zijn natuurlijk nog veel meer partijen die meedoen aan de verkiezingen. Omdat we de beroerdste niet zijn, hebben we ook de verkiezingsprogramma’s van ‘de rest’ doorgenomen. D66 geeft aan dat ze voorstander zijn van de digitale euro (pagina 30). Daarnaast willen ze dat gemarginaliseerde mensen niet uitgesloten worden van het financiële systeem op basis van de WWFT-wetgeving. End-to-end encryptie blijft wat D66 betreft een grondrecht (pagina 196) en men steunt het gebruik van opensourcesoftware bij de overheid (pagina 197).

Het CDA zit qua privacy op dezelfde lijn als de VVD. Men heeft het over “doorgeslagen privacyregels” (pagina 50) en “overdreven privacy-eisen” (pagina 54). De partij heeft als enige aandacht voor de loon-prijsspiraal (pagina 74). De SP is tegen de digitale euro en wil contant geld behouden (pagina 13). De euro is op termijn onhoudbaar (pagina 29). Forum voor Democratie is de eerste partij die crypto noemt in een andere context dan het klimaat. De partij wil een versoepeling van de regelgeving met betrekking tot cryptovaluta (pagina 23). Daarnaast wil de partij van de euro af en is men tegen een CBDC (pagina 51). De ChristenUnie is kritisch op de Europese Digitale Identiteit (pagina 100) en de partij positioneert zich tegen de digitale euro (pagina 131). Ook is de CU kritisch op de ECB: die moet stoppen met het opkopen van schulden en zich richten op zijn kerntaak (pagina 131).

Conclusie

Er zijn ons een aantal dingen opgevallen bij het uitpluizen van de verkiezingsprogramma’s. Bitcoin (en cryptovaluta) staat niet op de radar van de partijen. Buiten een aantal kleine vermeldingen in de context van het energieverbruik wordt er eigenlijk niet over gesproken. Het heeft ons positief verrast dat er wél uitgebreid gesproken wordt over privacy, het recht op encryptie en opensourcesoftware. Alle grote partijen (op de VVD na) staan steunend en constructief tegenover deze thema’s.

Ook zijn we blij met de initiatieven rondom financiële en digitale educatie van jongeren. Veel partijen hebben daar ook voorstellen voor in hun programma’s staan. Ook de digitale euro komt vaak aan bod. Waar we minder over te spreken zijn is het gebrek aan financiële onderbouwing van de programma’s. Problemen met de staatsschuld door oplopende rentes, de brandbrief van Klaas Knot en de oorzaken van de hoge inflatie worden maar mondjesmaat aangesneden. Het is in veel gevallen ook onduidelijk hoe de partijen de grootse plannen die ze presenteren gaan betalen.

Blijft over dat stemmen een persoonlijke aangelegenheid is. Onderwerpen zoals veiligheid, zorg, bestaanszekerheid en het gebruik van publieke ruimte zijn dingen die ons allemaal aangaan, maar die we in dit artikel niet besproken hebben. Het kan dus best dat je kiest voor een partij die in dit artikel niet goed uit de verf komt, omdat je de andere standpunten zwaarder vindt wegen. Daar is natuurlijk niets mis mee. Wij hopen dat we je in ieder geval een klein beetje op weg konden helpen met de onderwerpen die ons aan het hart gaan.

Succes met het maken van een keuze en tot de volgende Insights!

Groet,

Bart, Peter & Bert